257,8 tỷ USD chi tiêu kỷ lục giấu đi một nước Mỹ đầy mâu thuẫn

Trong khi thâm hụt thương mại thu hẹp mạnh nhất trong nhiều năm và chi tiêu tiêu dùng đạt mức kỷ lục, những lo ngại về việc làm và tương lai kinh tế vẫn đang là gánh nặng tâm lý với một bộ phận lớn người lao động, tạo nên một bức tranh kinh tế Mỹ đầu năm 2026 đầy tương phản.

Ngày 8 tháng 1 năm 2026, một loạt dữ liệu kinh tế quan trọng của Hoa Kỳ được công bố, tạo nên một bức tranh đa chiều và đầy nghịch lý. Một mặt, những con số “cứng” như thâm hụt thương mại, năng suất lao động và chi tiêu lễ hội cho thấy một nền tảng kinh tế vững chắc đáng ngạc nhiên.

Mặt khác, các chỉ số “mềm” về tâm lý và kỳ vọng việc làm lại phản ánh một sự bất an sâu sắc trong lòng người tiêu dùng. Sự chênh lệch này không chỉ là thách thức cho các nhà hoạch định chính sách mà còn định hình một môi trường đầu tư phức tạp trong những tháng tới.

Sự ổn định bề ngoài và những nỗi lo thầm kín

Dữ liệu từ Bộ Lao động Mỹ (DOL) về đơn xin trợ cấp thất nghiệp tuần kết thúc ngày 3 tháng 1, được công bố ngày 8 tháng 1, cho thấy số đơn xin mới điều chỉnh theo mùa vụ là 208.000, tăng nhẹ 8.000 so với tuần trước đó.

Mặc dù vậy, đường trung bình động 4 tuần - chỉ báo quan trọng hơn để loại bỏ biến động ngắn hạn - lại giảm xuống còn 211.750, mức thấp nhất kể từ tháng 4 năm 2024. Tỷ lệ thất nghiệp có bảo hiểm duy trì ở mức 1,2%, một con số vẫn được coi là thấp trong bối cảnh lịch sử.

Tuy nhiên, một dữ liệu khác lại cho thấy dấu hiệu cần thận trọng: số người tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp (continued claims) đã tăng 56.000 lên 1.914.000 người. Sự gia tăng này, dù chưa phải là báo động, cho thấy một số người lao đang gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm công việc mới sau khi mất việc.

Sự hỗn độn này càng được nổi bật khi đối chiếu với báo cáo cắt giảm việc làm tháng 12 năm 2025 từ Challenger, Gray & Christmas, cũng được công bố cùng ngày. Theo báo cáo, số việc làm bị cắt giảm trong tháng 12 đã giảm mạnh 50% so với tháng 11, xuống còn 35.553, đây là mức thấp nhất trong vòng 17 tháng.

Thậm chí, kế hoạch tuyển dụng trong tháng còn tăng 31% so với cùng kỳ năm trước. Điều này dường như trái ngược hoàn toàn với tâm lý bi quan đang lan tỏa. Tuy nhiên, cần nhìn nhận toàn cảnh cả năm 2025, khi tổng số việc làm bị cắt giảm lên tới hơn 1,2 triệu, mức cao thứ bảy kể từ năm 1989.

Sự sụt giảm mạnh vào tháng 12 có thể là tín hiệu lạc quan cho sự ổn định trở lại, nhưng nó xảy ra sau một năm đầy biến động với làn sóng sa thải tập trung vào các ngành như chính phủ, công nghệ và bán lẻ. Sự kết hợp giữa dữ liệu tuần ổn định, báo cáo cắt giảm tháng 12 tích cực, nhưng tổng quan năm lại đáng lo ngại, chính là minh chứng rõ ràng cho tính hai mặt của thị trường lao động hiện tại.

Năng suất bùng nổ

Một điểm sáng không thể phủ nhận và có ý nghĩa chiến lược đến từ báo cáo Năng suất Lao động quý III năm 2025 (sơ bộ) của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS). Năng suất lao động trong khu vực phi nông nghiệp đã tăng mạnh mẽ với tỷ lệ hàng năm là 4,9%, đây là mức tăng nhanh nhất trong hai năm và cao hơn đáng kể so với các quý trước.

Điều đáng chú ý là sản lượng tăng 5,4% trong khi tổng số giờ làm chỉ tăng 0,5%. Sự chênh lệch này cho thấy các doanh nghiệp đang tạo ra nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn mà không cần tăng đáng kể đầu vào lao động, một dấu hiệu của hiệu quả được cải thiện mạnh mẽ.

Sự bùng nổ về năng suất này có tác động trực tiếp đến lạm phát. Chi phí lao động trên mỗi đơn vị sản phẩm (unit labor costs) đã giảm 1,9% trong quý. Chỉ số này đo lường chi phí tiền lương và phúc lợi cho mỗi đơn vị đầu ra, và việc nó giảm xuống là một tín hiệu cực kỳ tích cực cho Cục Dự trữ Liên bang (Fed) trong cuộc chiến chống lạm phát.

Nó cho thấy áp lực lạm phát từ phía chi phí lao động - vốn là mối lo ngại lớn - đang được kiểm soát nhờ vào năng suất tăng cao. Điều này củng cố lập luận rằng nền kinh tế Mỹ có khả năng đạt được “hạ cánh mềm”, tức là kiềm chế lạm phát mà không cần phải trải qua một cuộc suy thoái sâu rộng.

Cải thiện thương mại ngoạn mục và sức mạnh năng lượng

Báo cáo Thương mại Quốc tế về Hàng hóa và Dịch vụ tháng 10 năm 2025 từ Cục Phân tích Kinh tế (BEA) mang đến một bất ngờ lớn và tích cực. Thâm hụt thương mại của Mỹ đã thu hẹp một cách ngoạn mục, giảm 39% từ mức 48,1 tỷ USD của tháng 9 xuống chỉ còn 29,4 tỷ USD trong tháng 10.

Mức thâm hụt này không chỉ là thấp nhất trong nhiều năm, mà theo phân tích của MarketWatch, đây là con số thấp nhất trong vòng 16 năm, kể từ tháng 8 năm 2009. Sự cải thiện lịch sử này đến từ cả hai phía: xuất khẩu tăng 2,6% lên 302 tỷ USD, trong khi nhập khẩu giảm 3,2% xuống 331,4 tỷ USD.

Phân tích chi tiết từ các nguồn như Wolf Street và Morningstar chỉ ra hai động lực chính đằng sau sự sụt giảm mạnh mẽ này. Thứ nhất là làn sóng xuất khẩu vàng chưa gia công (nonmonetary gold) tăng vọt, đạt mức cao kỷ lục. Thứ hai là sự sụt giảm đáng kể trong nhập khẩu ô tô, linh kiện và dầu thô, phản ánh sự điều chỉnh trong chuỗi cung ứng toàn cầu và sức mạnh năng lượng nội địa. Một yếu tố then chốt khác là thặng dư trong thương mại dịch vụ 29,8 tỷ USD tiếp tục đóng vai trò như “cỗ máy in tiền” ổn định, bù đắp đáng kể cho thâm hụt hàng hóa.

Tín hiệu mạnh mẽ này từ khu vực ngoại thương đã có tác động tức thì đến các mô hình dự báo kinh tế vĩ mô. Cụ thể, mô hình GDPNow của Fed Atlanta ngay lập tức điều chỉnh mạnh dự báo tăng trưởng GDP quý IV/2025, tăng gấp đôi từ 2.7% lên 5.4%. Đây là một sự điều chỉnh đột biến và lạc quan, minh chứng cho tác động tích cực trực tiếp của việc thu hẹp thâm hụt thương mại đến triển vọng tăng trưởng tổng thể.

Song song với cải thiện thương mại, vị thế năng lượng ngày càng mạnh mẽ của Mỹ tiếp tục là trụ cột quan trọng. Dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng (EIA) cho thấy sản lượng và xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) vẫn ở mức cao kỷ lục.

Trong khi đó, dự trữ khí đốt trong kho ngầm được báo cáo là giảm 119 tỷ feet khối (Bcf) trong tuần trước đó, một mức giảm phù hợp theo mùa và vẫn cao hơn 4,6% so với mức trung bình 5 năm, cho thấy nguồn cung năng lượng nội địa dồi dào và ổn định, góp phần giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.

Sức tiêu dùng kỷ lục đối mặt với tâm lý bất an

Bức tranh tiêu dùng thể hiện rõ nhất sự phân hóa của nền kinh tế. Theo báo cáo từ Adobe Analytics, tổng chi tiêu trực tuyến trong mùa mua sắm lễ hội, từ 1/11 đến 31/12/2025, đã đạt kỷ lục 257,8 tỷ USD, tăng 6,8% so với năm trước.

Hiện tượng đáng chú ý là sự tham gia sâu rộng của các công cụ Generative AI (trí tuệ nhân tạo tạo sinh), với lượng truy cập từ các công cụ này vào các trang thương mại điện tử tăng tới 693% so với mùa lễ năm ngoái. AI đã trở thành trợ lý mua sắm thông minh, giúp người tiêu dùng tối ưu hóa lựa chọn và chi tiêu, đặc biệt là trong các mặt hàng cao cấp.

Tuy nhiên, sự lạc quan từ các con số chi tiêu này hoàn toàn tương phản với tâm lý của người tiêu dùng thông thường. Khảo sát Kỳ vọng Người tiêu dùng của Fed New York tháng 12/2025 cho thấy một bức tranh ảm đạm.

Xác suất mà một người tiêu dùng bình thường tin rằng họ có thể mất việc trong 12 tháng tới đã tăng lên 15,2%, cao hơn mức trung bình gần đây. Đồng thời, niềm tin vào khả năng tìm được việc làm mới nếu bị sa thải đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 43,1%.

Thêm vào đó, kỳ vọng lạm phát trong ngắn hạn (một năm) của họ tăng lên 3,4%, và kỳ vọng về khả năng không trả được nợ (vỡ nợ cá nhân) đạt mức cao nhất kể từ đại dịch. Những lo ngại này tập trung nhiều hơn ở các nhóm thu nhập thấp và người lao động lớn tuổi.

Nghịch lý của nền kinh tế “hai tốc độ” và hàm ý chính sách

Sự tổng hòa của tất cả dữ liệu trên vẽ nên hình ảnh một nền kinh tế Mỹ đang vận hành ở “hai tốc độ” rõ rệt, hay còn được các nhà kinh tế mô tả là hình chữ K. Một nhánh đi lên đại diện cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng có lợi thế, được hưởng lợi từ năng suất cao, công nghệ tiên tiến và tài chính vững mạnh.

Nhánh này thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu, chi tiêu cao cấp kỷ lục và lợi nhuận doanh nghiệp ổn định. Nhánh đi xuống lại là những người lao động dễ bị tổn thương, làm trong các ngành có cấu trúc đang thay đổi, và những người tiêu dùng lo lắng về việc làm và lạm phát chi phí sinh hoạt.

Nghịch lý nằm ở chỗ, chính sự bất an về việc làm và áp lực tài chính có thể đang góp phần duy trì năng suất cao, khi người lao động làm việc hiệu quả hơn để giữ vị trí của mình, và các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động để bảo vệ biên lợi nhuận.

Với Fed, bức tranh hỗn hợp này củng cố cho một lập trường thận trọng và kiên nhẫn. Dữ liệu năng suất mạnh mẽ và thị trường lao động vẫn tương đối chặt chẽ cho phép họ tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ “cao hơn và lâu hơn” (higher for longer) để đảm bảo lạm phát đã được kiểm soát hoàn toàn.

Tuy nhiên, những dấu hiệu căng thẳng ngày càng tăng trong tâm lý người tiêu dùng, đặc biệt ở nhóm thu nhập thấp, sẽ là yếu tố quan trọng mà Fed theo dõi sát sao để điều chỉnh tốc độ và thời điểm nới lỏng chính sách trong tương lai.

Lời kết

Tóm lại, loạt dữ liệu kinh tế đầu năm 2026 của Mỹ đã phác họa một thực tế vừa mạnh mẽ vừa phức tạp. Một bên là sức bật vĩ mô đáng kinh ngạc: năng suất lao động bùng nổ, thâm hụt thương mại thu hẹp về mức thấp nhất 16 năm - đủ mạnh để đẩy dự báo GDP quý IV của Fed Atlanta lên gần gấp đôi lên 5.4% - và sức chi tiêu lễ hội phá kỷ lục.

Bên kia, những vết nứt vi mô vẫn hiển hiện trong lòng tin và cảm nhận về an toàn tài chính của nhiều hộ gia đình, đặc biệt là ở nhóm lao động dễ bị tổn thương.

Thách thức chính sách lớn nhất hiện nay không còn đơn thuần là kích thích tăng trưởng hay kiềm chế lạm phát, mà là việc quản lý sự phân kỳ ngày càng rõ giữa hai nhánh của nền kinh tế chữ K. Liệu động lực tăng trưởng mạnh mẽ từ năng suất, thương mại và công nghệ có thể lan tỏa đủ rộng để chữa lành những bất an trong thị trường lao động và tâm lý người tiêu dùng hay không?

Thành công của một cú “hạ cánh mềm” thực sự sẽ được đo lường không chỉ bằng các con số GDP phi thường hay lạm phát được kiểm soát, mà còn bằng khả năng biến sự phục hồi kinh tế vĩ mô thành cơ hội vi mô cụ thể và cảm nhận được cho toàn bộ lực lượng lao động.