Cuộc chiến chính trị bất thường: Khi các bậc thầy kinh tế Mỹ lên tiếng bảo Vệ Fed

Đồng đô la chao đảo, giá vàng vọt lên kỷ lục. Hơn chục cựu lãnh đạo Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính Mỹ, xuyên suốt cả đảng Dân chủ và Cộng hòa, cùng lên tiếng báo động. Ngay cả Bộ trưởng Tài chính đương nhiệm cũng phải thừa nhận nội bộ “đang có một mớ hỗn độn”. Tất cả những dấu hiệu chấn động này đều bắt nguồn từ một sự kiện chưa từng có tiền lệ: cuộc điều tra hình sự nhắm vào Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell, được chính ông xác nhận vào ngày 11/1/2026.

Cuộc điều tra hình sự Chủ tịch Fed Jerome Powell không chỉ là một cú sốc pháp lý. Nó đã kích hoạt một phản ứng dây chuyền với cường độ chưa từng thấy: từ sự đồng thanh lên án của giới tinh hoa tài chính kỳ cựu nhất nước Mỹ, cho đến những rung động bất an trên thị trường toàn cầu, và cả những lời cảnh báo hiếm hoi từ chính nội bộ chính quyền. Tất cả đều chỉ về một mối nguy: động thái này là một cuộc tấn công trực diện, nhằm biến chính sách tiền tệ độc lập - trụ cột của nền kinh tế Mỹ trong hơn nửa thế kỷ - thành con tin cho các mục tiêu chính trị ngắn hạn.

Lời báo động từ ba cựu lãnh đạo Fed

Phản ứng mang tính biểu tượng và mạnh mẽ nhất đến từ một tuyên bố chung được ký bởi 13 cựu quan chức cấp cao, trong đó có cả ba cựu Chủ tịch Fed còn sống: Alan Greenspan, Ben Bernanke và Janet Yellen. Sự hiện diện của bộ ba này - đại diện cho gần ba thập kỷ lãnh đạo Fed xuyên suốt nhiều đời tổng thống thuộc cả hai đảng - là một tín hiệu cực kỳ hiếm hoi về sự đoàn kết vượt lên trên mọi khác biệt chính trị thông thường.

Ngôn từ của họ không hề dè dặt. Họ so sánh trực tiếp động thái của Bộ Tư pháp với cách thức hoạch định chính sách tiền tệ tại “các thị trường mới nổi với thể chế yếu” - nơi thường dẫn đến “hậu quả cực kỳ tiêu cực cho lạm phát và hoạt động của nền kinh tế”. Họ nhấn mạnh rằng kiểu hành động này “không có chỗ đứng tại Hoa Kỳ”, một quốc gia mà sức mạnh lớn nhất của nó chính là nguyên tắc thượng tôn pháp luật, nền tảng cho mọi thành công kinh tế.

Danh sách ký tên còn bao gồm những gương mặt nổi bật khác như các cựu Bộ trưởng Tài chính Henry Paulson, Timothy Geithner, Robert Rubin và Jacob Lew. Sự đồng thuận rộng rãi đến vậy cho thấy mối lo ngại không chỉ nằm ở cá nhân ông Powell, mà là về sự sống còn của một nguyên tắc căn bản: sự độc lập của ngân hàng trung ương.

Janet Yellen: “Con đường dẫn đến một nước Cộng hòa chuối”

Cựu Chủ tịch Fed và cũng là cựu Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen đã đưa ra những phân tích sắc bén và thẳng thắn nhất. Trong một cuộc phỏng vấn, bà gọi cuộc điều tra là “cực kỳ đáng sợ” (extremely chilling) và khẳng định mục đích thực sự của nó là “đe dọa giới lãnh đạo Fed để kiểm soát các quyết định chính sách tiền tệ, uốn cong chính sách này theo ý muốn của tổng thống”.

Bà Yellen chỉ ra động cơ then chốt đằng sau áp lực: mong muốn giảm chi phí lãi vay cho khoản nợ công liên bang khổng lồ 38 nghìn tỷ USD. Bà cảnh báo đây là một mục tiêu “rất nguy hiểm”, bởi lịch sử cho thấy một khi ngân hàng trung ương mất đi sự độc lập và bị buộc phải hỗ trợ chính phủ tài trợ thâm hụt, đó chính là “điều kiện tiên quyết dẫn đến lạm phát cao, thậm chí siêu lạm phát”. Bà Yellen không ngần ngại dùng một cụm từ gây sốc: “Đó là con đường dẫn đến một nước cộng hòa chuối” (banana republic).

Theo phân tích của bà, bầu không khí hiện tại tạo ra một sự “đe dọa” lan tỏa, khiến các quan chức Fed có thể phải cân nhắc liệu việc đưa ra quan điểm độc lập, trái ý tổng thống, có khiến họ trở thành mục tiêu của một cuộc điều tra hình sự hay không.

Tiếng nói cảnh báo từ Scott Bessent

Ngay trong nội bộ chính quyền hiện tại, cũng có những tiếng nói bày tỏ quan ngại sâu sắc. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, được mô tả là “có vẻ thất vọng”, đã trực tiếp cảnh báo Tổng thống Trump rằng cuộc điều tra đã “gây ra một mớ hỗn độn” và có nguy cơ làm rối loạn thị trường tài chính.

Cảnh báo của Bessent không chỉ là về phản ứng thị trường ngắn hạn. Nó còn phản ánh một mối lo ngại chiến lược sâu xa hơn. Nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông Powell sẽ kết thúc vào tháng 5/2026. Trước đó, một số quan chức trong chính quyền hy vọng rằng một khi Tổng thống Trump chỉ định người kế nhiệm, ông Powell sẽ sẵn sàng rút lui sớm. Tuy nhiên, cuộc điều tra hình sự đã thay đổi hoàn toàn cục diện.

Một nguồn tin thân cận tiết lộ: “Ông ấy (Bessent) nghĩ rằng khi tổng thống chỉ định một Chủ tịch Fed mới, Powell sẽ ra đi. Nhưng giờ thì điều đó sẽ không xảy ra nữa. Giờ thì Powell đã cố thủ. Việc này thực sự đã làm hỏng mọi chuyện”.

Lo ngại của Bessent về thị trường đã nhanh chóng trở thành hiện thực. Ngay trong ngày 12/1, đồng đô la Mỹ giảm giá, trong khi lợi suất trái phiếu và giá vàng tăng - một bức tranh kinh điển phản ánh sự bất an của giới đầu tư trước nguy cơ can thiệp chính trị vào chính sách tiền tệ.

Thông tin về nguồn gốc cuộc điều tra càng làm dấy lên nghi ngờ. Các quan chức cấp cao tin rằng ý tưởng này một phần được thúc đẩy bởi Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang (FHFA) Bill Pulte, một nhân vật nổi tiếng trong nội bộ vì thường xuyên vận động cho các vụ kiện hình sự chống lại các đối thủ chính trị. Một nguồn tin trong chính quyền thậm chí còn thẳng thắn cho rằng Công tố viên Liên bang Jeanine Pirro, người ra lệnh điều tra, đã “hành động tự ý”.

Bối cảnh của một cuộc xung đột kéo dài và leo thang

Cuộc điều tra hình sự, xoay quanh các phát biểu của ông Powell về dự án cải tạo trụ sở Fed với chi phí tăng từ 1.9 tỷ lên 2.5 tỷ USD, chỉ là đỉnh điểm của một cuộc xung đột đã âm ỉ suốt năm 2025. Tổng thống Trump liên tục công khai chỉ trích ông Powell là “chậm chạp”, “cứng đầu” và “ngu ngốc” vì không cắt giảm lãi suất mạnh tay như mong muốn. Ông Trump nhiều lần tuyên bố lãi suất tại Mỹ chỉ nên ở mức 1%, thay vì mức cao hơn mà Fed duy trì để kiểm soát lạm phát.

Áp lực đã leo thang đến mức đe dọa trực tiếp. Trước đó, ông Trump từng tuyên bố “rất muốn sa thải” ông Powell và được cho là đã thúc giục Bộ trưởng Bessent phải “vận động” Powell hạ lãi suất, thậm chí đe dọa “sa thải” cả Bessent nếu không đạt được kết quả. Ông cũng từng thông báo sa thải một thành viên Hội đồng Thống đốc Fed khác là bà Lisa Cook, một động thái hiện đang bị tòa án chặn lại và sắp được Tòa án Tối cao xem xét.

Bà Yellen nhận định, việc cố gắng loại bỏ những người có quan điểm trái chiều và bổ nhiệm người của mình vào Hội đồng Thống đốc Fed cho thấy ông Trump đã đi “xa hơn rất nhiều” so với quyền chỉ trích thông thường của một tổng thống.

Phản ứng từ thị trường

Trái ngược với mức độ nghiêm trọng của các cảnh báo, phản ứng ban đầu của các chỉ số chứng khoán chính vào ngày 12/1 lại tương đối ôn hòa. Chỉ số S&P 500 gần như đi ngang, trong khi Nasdaq tăng nhẹ. Tuy nhiên, sự bình tĩnh này được các nhà phân tích mô tả là “mong manh”.

Dưới bề mặt, các dòng tiền đã có sự dịch chuyển rõ rệt thể hiện tâm lý tìm nơi trú ẩn an toàn. Vàng đã vọt lên mức cao kỷ lục gần 4,600 USD/ounce, còn bạc cũng tăng vọt. Ông Karl Schamotta, chiến lược gia tại Corpay, cảnh báo việc gây ảnh hưởng lên ngân hàng trung ương thông qua đe dọa pháp lý có thể đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao, làm xói mòn vai trò trú ẩn an toàn của đồng USD.

Nhiều chuyên gia lo ngại hình ảnh một “Fed kỹ trị” mà thị trường tin tưởng trong nhiều thập kỷ đang dần phai nhạt. Vấn đề độc lập của Fed giờ đây trở thành một “câu hỏi sống còn” và có thể bị thị trường xem xét lại sau mỗi quyết định chính sách, đặt ra một rủi ro dài hạn cho sự ổn định tài chính.

Tiếng nói phản đối ngay trong nội bộ Đảng Cộng Hòa

Đáng chú ý, sự chỉ trích không chỉ đến từ các cựu quan chức và phe Dân chủ. Ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa, một số nghị sĩ cũng lên tiếng bày tỏ quan ngại. Thượng nghị sĩ Thom Tillis, thành viên Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, tuyên bố sẽ phong tỏa bất kỳ hành động nào liên quan đến việc thay thế Powell “cho đến khi vấn đề pháp lý này được giải quyết triệt để”. Ông cho rằng cuộc điều tra đang gây ra một “sự phân tâm không cần thiết”.

Thượng nghị sĩ Kevin Cramer, một thành viên khác của ủy ban, tuy chỉ trích ông Powell nhưng cũng bổ sung: “Tuy nhiên, tôi không tin rằng ông ấy là một tội phạm. Tôi hy vọng cuộc điều tra hình sự này có thể được chấm dứt”. Những tiếng nói này cho thấy cuộc điều tra đã vấp phải sự phản đối ngay trong nội bộ đảng cầm quyền, vì lo ngại nó có thể làm tổn hại lâu dài đến uy tín và tính hiệu quả của thể chế Fed.

Kết luận

Cuộc điều tra Chủ tịch Jerome Powell đã vượt xa khỏi phạm vi một vụ kiện cáo cá nhân. Nó đã trở thành phép thử cho sự độc lập của Fed - trụ cột được coi là nền tảng cho sự ổn định kinh tế và vị thế tài chính toàn cầu của Hoa Kỳ. Sự lên tiếng đồng thanh từ hầu hết giới tinh hoa tài chính còn sống của nước Mỹ, sự bất an của thị trường, và cả những lời cảnh báo từ nội bộ chính quyền, tất cả đều vẽ nên một bức tranh báo động hiếm có.

Họ nhìn thấy trong động thái này bóng ma của lịch sử, khi áp lực chính trị làm sai lệch chính sách tiền tệ và dẫn đến thảm họa lạm phát. Họ cảnh báo về một tương lai nơi các quyết định kinh tế quan trọng bị chi phối bởi ý chí chính trị ngắn hạn.

Câu chuyện giờ đây không còn là về số phận của ông Powell, mà là về thông điệp đáng sợ được gửi tới người kế nhiệm và toàn bộ thể chế: sự độc lập có thể bị trả giá đắt. Khi ranh giới thiêng liêng giữa chính trị và chính sách tiền tệ bị xóa nhòa, chính nền tảng của niềm tin vào đồng USD và hệ thống tài chính Mỹ mới là thứ chịu rung chuyển mạnh nhất.