Chiến thắng của LDP và JIP định hình lại tương lai kinh tế - địa chính trị Nhật Bản ra sao?

Với thế siêu đa số trong tay, chính quyền của Thủ tướng Takaichi đang đứng trước cơ hội lịch sử để định hình lại nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức tài chính chưa từng có kể từ thời hậu chiến.

Cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản ngày 8/2/2026 đã khép lại với một kết quả làm thay đổi hoàn toàn bức tranh chính trị và kinh tế của đất nước mặt trời mọc. Liên minh cầm quyền dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Sanae Takaichi đã giành được chiến thắng áp đảo với tổng cộng 352 ghế trong số 465 ghế tại Hạ viện.

Con số này không chỉ vượt xa ngưỡng đa số đơn giản mà còn đạt đến mức siêu đa số hai phần ba (310 ghế), mang lại cho bà Takaichi quyền lực lập pháp chưa từng có kể từ thời hậu chiến. Đặc biệt, riêng đảng Dân chủ Tự do (LDP) của bà đã chiếm 316 ghế, một thành tích mà không đảng phái nào đạt được kể từ năm 1986.

Thắng lợi này xuất phát từ quyết định táo bạo của vị Thủ tướng mới nhậm chức từ tháng 10/2025, khi bà tận dụng tỷ lệ ủng hộ cá nhân lên tới 82% để kêu gọi bầu cử sớm nhằm củng cố ủy nhiệm cho chương trình cải cách kinh tế và chính sách đối ngoại cứng rắn.

Bối cảnh và ý nghĩa của chiến thắng lịch sử

Cuộc bầu cử giữa mùa đông đầu tiên sau 36 năm diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi Thủ tướng Sanae Takaichi mới chỉ nắm quyền được ba tháng. Đây là một canh bạc chính trị đầy mạo hiểm nhưng đã mang lại kết quả ngoạn mục. Theo các dự báo ban đầu từ NHK vào khoảng 23:30 giờ địa phương ngày bầu cử, LDP dự kiến giành khoảng 273 ghế, trong khi đối tác Japan Innovation Party (Ishin) giành thêm 24 ghế.

Tuy nhiên, kết quả chính thức cuối cùng còn ấn tượng hơn nhiều, với liên minh cầm quyền giành được 352 ghế và riêng LDP chiếm 316 ghế. Chiến thắng này đã đảo ngược hoàn toàn tình thế của LDP - một đảng đang suy yếu sau hàng loạt bê bối tài chính và thất bại trong các cuộc bầu cử năm 2024, 2025 dưới thời người tiền nhiệm Shigeru Ishiba.

Một yếu tố then chốt dẫn đến chiến thắng vang dội này là sức hút cá nhân của bà Takaichi và khả năng thu hút cử tri trẻ - nhóm có tỷ lệ ủng hộ bà lên tới hơn 90%. Phong cách thẳng thắn, quyết đoán cùng những cam kết mạnh mẽ về kinh tế đã giúp bà biến cuộc bầu cử này thành một cuộc trưng cầu dân ý về bản thân và các chính sách của mình.

Về mặt đối nội, thế siêu đa số cho phép chính quyền Takaichi tái thông qua các dự luật bị Thượng viện bác bỏ, một quyền hạn đặc biệt quan trọng khi chính phủ không nắm đa số tại Thượng viện. Điều này mở đường thuận lợi cho mọi chương trình nghị sự lập pháp, bao gồm cả việc sửa đổi Hiến pháp - vốn cần sự chấp thuận của 2/3 thành viên ở cả hai viện.

Chương trình kinh tế và chính sách tài khóa mở rộng

Với ủy nhiệm mạnh mẽ từ cử tri, chính quyền Takaichi giờ đây có không gian rộng lớn để thực thi chương trình kinh tế đầy tham vọng. Trọng tâm hàng đầu là giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt - nguyên nhân chính làm giảm sự ủng hộ dành cho LDP trước đó.

Cam kết nổi bật nhất là tạm ngừng thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm và đồ uống trong vòng hai năm. Trong bài phát biểu trên truyền hình ngày bầu cử, bà Takaichi nhấn mạnh sẽ “đẩy nhanh thảo luận” về biện pháp này tại một hội nghị toàn quốc. Tuy nhiên, bà cũng thể hiện sự thận trọng khi nhấn mạnh đến “chính sách tài chính có trách nhiệm và chủ động”, phản ánh nhận thức về những thách thức tài khóa phía trước.

Bài toán tài chính mà chính phủ phải đối mặt thực sự đáng quan ngại. Việc cắt giảm thuế dự kiến sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách khoảng 5.000 tỷ Yên mỗi năm, tương đương 6% tổng thu ngân sách. Đối với một quốc gia có tỷ lệ nợ công/GDP cao nhất trong nhóm các nước phát triển, đây là một gánh nặng không nhỏ. Chính phủ khẳng định sẽ không phát hành thêm trái phiếu để bù đắp khoản thiếu hụt này, nhưng thị trường vẫn bày tỏ sự hoài nghi.

Bên cạnh các biện pháp hỗ trợ ngắn hạn, chương trình kinh tế của chính phủ Takaichi còn tập trung vào các khoản đầu tư dài hạn vào các lĩnh vực chiến lược. Đáng chú ý là kế hoạch tăng cường chi tiêu cho quốc phòng, đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và ngành bán dẫn. Những khoản đầu tư này nhằm tăng cường nền tảng công nghiệp và năng lực an ninh của Nhật Bản, nhưng đồng thời cũng sẽ gây thêm áp lực lên ngân sách.

Phản ứng thị trường tài chính và xu hướng risk-on

Phản ứng của thị trường tài chính trước kết quả bầu cử là tức thì và đa chiều, phản ánh những kỳ vọng lẫn lo ngại về chính sách kinh tế mới. Theo phân tích từ ING - một trong những tổ chức đầu tiên đưa ra đánh giá chi tiết sau bầu cử, chiến thắng này mang tín hiệu rõ nét “risk-on” cho thị trường tài chính Nhật Bản trong ngắn hạn.

Thị trường chứng khoán bùng nổ lạc quan ngay trong phiên giao dịch đầu tiên sau bầu cử. Chỉ số Nikkei 225 tăng hơn 3.000 điểm, lần đầu tiên vượt mốc 57.000 điểm. Sự lạc quan này bắt nguồn từ kỳ vọng về một chính phủ ổn định và các chính sách tài khóa năng động sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tâm lý nhà đầu tư chuyển sang ưa thích tài sản rủi ro khi kỳ vọng chi tiêu công tăng cao trong các lĩnh vực quốc phòng, đầu tư công nghệ AI và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, thị trường trái phiếu và đồng Yên phản ứng hoàn toàn trái ngược. Các nhà đầu tư lo ngại về kế hoạch chi tiêu mở rộng và giảm thuế sẽ làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ công của Nhật Bản. Lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm (JGB yield) được dự báo sẽ tiếp tục tăng và có thể vượt qua mức cao nhất gần đây là 2.38%. Phân tích từ ING thậm chí kỳ vọng lợi suất JGB có thể chạm mức 3.0% vào cuối năm 2027, do áp lực từ lạm phát cao hơn và quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhật Bản (BoJ).

Đồng Yên tiếp tục suy yếu trước sức mạnh của đồng USD trong bối cảnh chênh lệch lãi suất vẫn lớn. ING dự báo USD/JPY có thể một lần nữa tiến về mức 160, thậm chí 162, do lo ngại về tài khóa. Giới chức Tokyo được dự đoán sẽ can thiệp vào thị trường ngoại hối nếu tỷ giá tiệm cận ngưỡng 159-160, nhưng hiệu quả can thiệp trong bối cảnh hiện tại có thể bị hạn chế.

Thách thức với Ngân hàng Nhật Bản và lộ trình chính sách tiền tệ

Ngân hàng Nhật Bản (BoJ) giờ đây phải đối mặt với một bài toán cân bằng phức tạp dưới thời chính phủ Takaichi. Một mặt, BoJ cần tiếp tục bình thường hóa chính sách tiền tệ sau nhiều năm siêu nới lỏng, bằng cách từ từ nâng lãi suất và giảm mua trái phiếu. Mặt khác, chính sách tài khóa mở rộng của chính phủ có nguy cơ đẩy lạm phát cao hơn thông qua việc đồng Yên yếu đi (làm tăng giá nhập khẩu) và lợi suất trái phiếu tăng nhanh (làm tăng chi phí vay cho doanh nghiệp và hộ gia đình).

Phần lớn các nhà phân tích, bao gồm ING, cho rằng chiến thắng vang dội của LDP không nhất thiết thúc đẩy BoJ tăng lãi suất nhanh hơn. Thay vào đó, BoJ sẽ duy trì cách tiếp cận từng bước, chờ đợi các dữ liệu kinh tế quan trọng. Đặc biệt, BoJ sẽ theo dõi sát sao kết quả của các cuộc đàm phán lương hàng năm (Shunto) vào tháng Tư. Nếu mức tăng lương lại vượt 5% và chuyển thành động lực tăng giá bền vững, BoJ sẽ có cơ sở để hành động.

Về lộ trình cụ thể, ING kỳ vọng BoJ sẽ thực hiện một đợt tăng lãi suất 25 điểm cơ bản (0.25%) vào tháng 6/2026, thay vì tháng Tư. Lạm phát cốt lõi dự kiến duy trì trên 2%, song xu hướng ngắn hạn có thể hạ nhiệt do hiệu ứng cơ sở và các chương trình phúc lợi xã hội mở rộng. Quan trọng hơn, BoJ sẽ trở nên nhạy cảm hơn với tác động của lợi suất tăng đối với nền kinh tế và có thể điều chỉnh tốc độ cắt giảm mua trái phiếu để kiểm soát biến động thị trường, nhưng không ngăn cản xu hướng lợi suất tăng lên về trung và dài hạn.

Tác động địa chính trị và quan hệ quốc tế

Chiến thắng của bà Takaichi cũng gửi đi một tín hiệu quan trọng về đường hướng đối ngoại của Nhật Bản trong những năm tới, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị khu vực và toàn cầu đang có nhiều biến động.

Về quan hệ Nhật Bản - Trung Quốc, với thế đa số vững chắc, bà Takaichi được dự đoán sẽ tiếp tục đường lối cứng rắn. Bà từng tuyên bố Tokyo sẽ không đứng yên nếu Bắc Kinh tấn công Đài Loan, một phát ngôn làm trầm trọng thêm căng thẳng song phương.

Các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh sẽ phải chuẩn bị cho một giai đoạn quan hệ “đóng băng” kéo dài với Tokyo, và sẽ mất đi kỳ vọng rằng phe đối lập trong nước có thể kiềm chế các kế hoạch tăng cường ngân sách quốc phòng của bà Takaichi.

Đối với liên minh Nhật Bản - Hoa Kỳ, mối quan hệ đồng minh then chốt này dự kiến sẽ được củng cố mạnh mẽ. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi lời chúc mừng và ca ngợi bà Takaichi là một “nhà lãnh đạo mạnh mẽ, quyền lực, khôn ngoan”, đồng thời mời bà thăm Nhà Trắng vào tháng 3/2026. Giới hoạch định chính sách Mỹ kỳ vọng một Nhật Bản ổn định chính trị dưới quyền bà Takaichi sẽ thực hiện các cải cách quốc phòng và kinh tế mạnh mẽ hơn, phù hợp với lợi ích chiến lược chung.

Chiến thắng này xảy ra đúng vào thời điểm Nhật Bản đang xem xét lại các văn kiện an ninh quốc gia quan trọng vào năm 2026. Với ủy nhiệm mạnh mẽ từ cử tri, chính phủ Takaichi sẽ có điều kiện thuận lợi để đẩy nhanh kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng, khẳng định vai trò an ninh lớn hơn của Nhật Bản trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Triển vọng và những rủi ro phía trước

Nhìn tổng thể, chiến thắng lịch sử của Thủ tướng Sanae Takaichi và đảng Dân chủ Tự do đã mở ra một chương mới đầy hứa hẹn nhưng cũng không ít thách thức cho nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.

Về cơ hội, thế siêu đa số tại Hạ viện mang lại cho chính phủ Takaichi không gian chính trị rộng lớn để thực thi các cải cách cần thiết mà lâu nay bị trì hoãn do sự chia rẽ và bế tắc lập pháp. Chương trình kích thích kinh tế tập trung vào giảm thuế tiêu dùng thực phẩm có thể nhanh chóng giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình, qua đó hỗ trợ tiêu dùng nội địa - động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Nhật Bản.

Các khoản đầu tư chiến lược vào AI, chuyển đổi số và bán dẫn được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp của Nhật Bản trong bối cảnh cuộc chạy đua công nghệ toàn cầu đang ngày càng gay gắt. Đặc biệt, với sự ổn định chính trị được củng cố, Nhật Bản có cơ hội tái khẳng định vai trò quan trọng trong trật tự kinh tế và an ninh khu vực.

Tuy nhiên, những thách thức và rủi ro cũng không hề nhỏ. Áp lực tài khóa từ các chương trình chi tiêu mở rộng và giảm thuế có thể làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ công vốn đã ở mức báo động. Mặc dù chính phủ cam kết không phát hành thêm trái phiếu để tài trợ cho việc giảm thuế tiêu dùng thực phẩm, nhưng thị trường vẫn bày tỏ sự hoài nghi về tính khả thi của lời hứa này.

Sự suy yếu của đồng Yên và áp lực tăng lợi suất trái phiếu chính phủ sẽ tiếp tục là những điểm nóng cần theo dõi sát sao. Nếu đồng Yên giảm quá nhanh vượt ngưỡng 160 Yên/USD, nó có thể kích hoạt làn sóng lạm phát nhập khẩu mới, buộc Ngân hàng Nhật Bản phải hành động mạnh tay hơn dự kiến. Ngược lại, nếu lợi suất trái phiếu tăng quá nhanh, nó có thể làm tăng chi phí vay cho chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình, qua đó kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Trên phương diện địa chính trị, đường lối cứng rắn với Trung Quốc có thể dẫn đến căng thẳng leo thang trong khu vực, ảnh hưởng đến ổn định và hợp tác kinh tế. Mặc dù quan hệ đồng minh với Mỹ được củng cố, nhưng Nhật Bản cũng cần duy trì sự cân bằng trong quan hệ với các đối tác kinh tế quan trọng khác trong khu vực.

Đối với nhà đầu tư, giai đoạn “risk-on” hiện tại có thể mang lại cơ hội ngắn hạn trên thị trường chứng khoán, nhưng cần thận trọng với những biến động trên thị trường trái phiếu và ngoại hối. Việc theo dõi sát các chỉ số kinh tế then chốt, đặc biệt là dữ liệu lạm phát, kết quả đàm phán lương Shunto, và thông điệp chính sách từ Ngân hàng Nhật Bản sẽ là yếu tố then chốt để định vị chiến lược đầu tư phù hợp trong bối cảnh mới.

Kết luận

Chiến thắng lịch sử của liên minh cầm quyền dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Sanae Takaichi đã định hình lại hoàn toàn bức tranh chính trị và kinh tế Nhật Bản. Với thế siêu đa số tại Hạ viện, chính phủ Takaichi có cơ hội hiếm có để thực thi chương trình cải cách kinh tế đầy tham vọng, từ giảm thuế tiêu dùng thực phẩm đến đầu tư chiến lược vào công nghệ tương lai.

Tuy nhiên, con đường phía trước không phải không có chướng ngại. Áp lực tài khóa, đồng Yên suy yếu, lợi suất trái phiếu tăng cao và môi trường địa chính trị phức tạp sẽ tiếp tục là những thách thức đòi hỏi sự quản lý khéo léo và cân bằng.

Trong bối cảnh đó, quyết định chính sách của Ngân hàng Nhật Bản và khả năng điều hành kinh tế vĩ mô của chính phủ sẽ là những yếu tố then chốt quyết định liệu chiến thắng lịch sử này có thể chuyển hóa thành thành công kinh tế bền vững cho Nhật Bản hay không.