Vàng và Dầu vượt lên khỏi cơn bão thị trường: Liệu đã đến lúc tái cơ cấu danh mục?

Trong ngày 20-21/01/2026, thị trường tài chính thế giới chứng kiến hai kịch bản trái ngược: cổ phiếu bán tháo mạnh trong khi vàng và dầu mỏ bùng nổ, đặt ra câu hỏi cấp thiết về sự chuyển dịch căn bản trong chiến lược phòng ngừa rủi ro truyền thống.

Ngày 20/01/2026 đã đi vào lịch sử thị trường tài chính như một phiên giao dịch đầy biến động với những tín hiệu thay đổi mang tính cấu trúc. Chỉ số Dow Jones giảm gần 900 điểm, mức giảm mạnh nhất trong một ngày kể từ tháng 10 năm trước, kéo theo S&P 500 mất hơn 2% và Nasdaq lao dốc.

Trong cơn bão đỏ đó, hai tài sản duy nhất tỏa sáng là vàng và năng lượng. Giá vàng thế giới không chỉ tăng mà còn lập kỷ lục mới vượt mốc 4,800 USD/ounce, và tiếp tục xu hướng tăng mạnh vào ngày 21/01, tiến sát 4,900 USD/ounce. Tại thị trường trong nước, cơn sốt vàng còn nóng hơn với giá vàng miếng SJC tại TP.HCM chạm mức 168 - 170 triệu đồng/lượng.

Song hành với vàng, giá dầu thô WTI của Mỹ cũng tăng gần 2% trong ngày 21/01, bất chấp những lo ngại về nhu cầu toàn cầu.

Hiện tượng này không đơn thuần là phản ứng nhất thời trước căng thẳng địa chính trị, mà là minh chứng rõ ràng nhất cho sự sụp đổ của một trật tự đầu tư cũ - nơi trái phiếu luôn là “cứu cánh” mỗi khi cổ phiếu lao dốc.

Chúng ta đang chứng kiến sự kết thúc của kỷ nguyên “Greenspan Put” và sự hình thành một mối tương quan mới giữa các loại tài sản, trong đó vàng và dầu mỏ nổi lên như những “lá chắn” thực sự trong thời đại bất ổn.

Cơn bão bán tháo toàn cầu và hai điểm sáng bất thường

Sự kiện kích hoạt cho đợt bán tháo được cho là bắt nguồn từ hai diễn biến chính. Thứ nhất, Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai đe dọa áp thuế bổ sung lên 8 quốc gia châu Âu liên quan đến vấn đề Greenland, với mức thuế khởi điểm 10% và có khả năng tăng lên 25% từ tháng 6/2026. Động thái này nhanh chóng làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến thương mại mới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định rằng nguyên nhân sâu xa và có trọng lượng hơn lại đến từ thị trường trái phiếu Nhật Bản. Tại đây, thị trường chứng kiến một biến động chưa từng có: lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản có một cú dịch chuyển lên tới sáu độ lệch chuẩn - một sự kiện thống kê cực kỳ hiếm gặp. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Nhật chạm mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, vào khoảng 2.3%.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) hiện đang duy trì lãi suất chính sách ở mức 0.75% và thị trường kỳ vọng thêm các đợt tăng lãi suất trong năm 2026. Các nhà phân tích từ Citigroup dự báo có thể có tới ba lần tăng lãi suất từ BOJ trong năm nay.

Sự kết hợp giữa thị trường chứng khoán Nhật Bản đạt đỉnh lịch sử, lãi suất nội địa cao hơn và niềm tin vào chính sách kinh tế đã tạo ra một lực hút mạnh mẽ, khuyến khích các nhà đầu tư Nhật Bản rút vốn để hồi hương. Dòng tiền này thường được phòng ngừa rủi ro tỷ giá, và sự đảo chiều của nó đã tạo ra một cơn địa chấn trên thị trường tài chính toàn cầu.

Sự sụp đổ của trái phiếu như “nơi trú ẩn” và bài toán tương quan mới

Trong cơn bão ngày 20/01, một hiện tượng đáng chú ý đã xảy ra: trái phiếu đã không thực hiện được vai trò là tài sản trú ẩn truyền thống. Thay vì giảm xuống khi cổ phiếu lao dốc, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ lại tăng vọt, đồng nghĩa với việc giá trái phiếu giảm mạnh.

Điều này khiến cho chiến lược danh mục 60/40 cổ điển, tức 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu chịu một cú sốc kép, với cả hai “chân” của danh mục cùng lúc sụt giảm giá trị.

Hành vi này của thị trường không phải là ngẫu nhiên, mà là hệ quả tất yếu của một xu hướng vĩ mô sâu sắc hơn đã hình thành từ vài năm nay: sự chấm dứt của kỷ nguyên “Greenspan Put”.

Trong nhiều thập kỷ, kể từ thời Chủ tịch Fed Alan Greenspan, thị trường đã quen với một cam kết ngầm rằng Fed sẽ cắt giảm lãi suất mạnh mẽ để hỗ trợ thị trường mỗi khi có khủng hoảng. Điều này tạo ra một mối tương quan nghịch bền vững giữa cổ phiếu và trái phiếu: cổ phiếu giảm -> kỳ vọng Fed cắt lãi suất -> trái phiếu tăng giá.

Tuy nhiên, sau cú sốc lạm phát hậu COVID-19, Fed đã chuyển sang chế độ “đuổi theo lạm phát”, ưu tiên kiểm soát giá cả hơn là nới lỏng tiền tệ ngay lập tức để cứu thị trường. Các nghiên cứu từ các tổ chức lớn như JPMorgan, Vanguard và State Street Global Advisors đều xác nhận, từ năm 2022 đến nay, mối tương quan giữa cổ phiếu và trái phiếu đã chuyển sang dương (thuận).

Trong môi trường mà lạm phát là mối đe dọa chính, lãi suất cao để chống lạm phát có thể chính là nguyên nhân gây ra suy thoái, dẫn đến việc cả cổ phiếu và trái phiếu cùng giảm giá. Sự thay đổi cơ bản này đã làm vô hiệu hóa lớp bảo vệ quan trọng nhất của danh mục truyền thống.

Vàng và Năng lượng: Từ hàng hóa chu kỳ đến “lá chắn” chiến lược mới

Trong bối cảnh trái phiếu mất đi khả năng phòng thủ, thị trường buộc phải tìm kiếm những tài sản thay thế có mối tương quan âm thực sự với cổ phiếu. Và hai ứng cử viên sáng giá nhất, được chính diễn biến ngày 20-21/01 chứng minh, không ai khác chính là vàng và năng lượng.

Điều đáng nói là sự tăng giá của chúng trong đợt này dường như vượt ra ngoài những câu chuyện thông thường. Dù các ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục mua vàng và căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông tạm lắng xuống, giá của hai loại tài sản này vẫn bứt phá mạnh mẽ.

Điều này cho thấy một luận điểm đầu tư mạnh mẽ và độc lập hơn đang được định hình: vàng và năng lượng không còn chỉ là công cụ phòng chống lạm phát hay đặt cược vào giá hàng hóa, mà trở thành công cụ đa dạng hóa danh mục thiết yếu trong một thế giới mà cổ phiếu và trái phiếu có thể cùng đi xuống.

Lịch sử đã từng chứng kiến điều tương tự trong thập niên 1970, khi lạm phát cao và tương quan cổ phiếu-trái phiếu dương, vàng và dầu mỏ chính là những trụ cột bảo vệ danh mục hiệu quả. Hiện nay, cơ hội lại mở ra khi tỷ trọng phân bổ vào các tài sản này trong danh mục toàn cầu đang ở mức rất thấp.

Dữ liệu từ WisdomTree và Goldman Sachs cho thấy, vàng thường chỉ chiếm khoảng 0-3% trong nhiều danh mục đầu tư, trong khi mức phân bổ ngụ ý từ thị trường để tối ưu đa dạng hóa có thể lên tới 12%. Các công ty khai thác vàng và sản xuất dầu mỏ cũng đang ở những mức định giá hấp dẫn sau nhiều năm bị thị trường bỏ qua.

Các tổ chức tài chính lớn đang điều chỉnh quan điểm phù hợp với thực tế mới này. Goldman Sachs duy trì vàng là hàng hóa được ưa thích nhất, với dự báo giá có thể chạm 4,900-5,000 USD/ounce trong năm 2026, nhờ vào nhu cầu đa dạng hóa từ cả nhà đầu tư cá nhân lẫn ngân hàng trung ương. Hãng này cũng thừa nhận dù giá dầu có thể đối mặt áp lực giảm trong ngắn hạn do nguồn cung dồi dào, vai trò phòng ngừa rủi ro địa chính trị và lạm phát của nhóm năng lượng vẫn rất giá trị.

Các công ty quản lý tài sản như Sprott và VanEck nhấn mạnh rằng cổ phiếu các công ty khai thác vàng có thể còn vượt trội hơn kim loại vật chất nhờ hiệu ứng đòn bẩy hoạt động. Ngay cả trong bối cảnh cuộc cách mạng AI được kỳ vọng sẽ tạo ra các lực lượng giảm phát thông qua tăng năng suất, vàng và năng lượng vẫn giữ một vai trò riêng biệt và không thể thay thế: đó là bảo vệ danh mục trước rủi ro hệ thống khi cả cổ phiếu và trái phiếu đều thất thế.

Tái cơ cấu danh mục trong kỷ nguyên bất ổn

Diễn biến của hai ngày 20 và 21/01/2026 vì thế không chỉ là một phiên giao dịch biến động, mà còn là một hồi chuông cảnh tỉnh quan trọng, một “cú hích tỉnh giấc” cho giới đầu tư. Nó nhắc nhở rằng, trong một môi trường kinh tế vĩ mô mới - nơi lãi suất toàn cầu phân hóa, căng thẳng địa chính trị gia tăng và lạm phát vẫn là mối đe dọa tiềm tàng - việc bám víu vào các chiến lược danh mục cũ có thể là một rủi ro lớn.

Sự chuyển dịch từ mô hình 60/40 truyền thống sang một cấu trúc danh mục linh hoạt hơn, có tính đến vai trò mới của vàng và năng lượng, có thể sẽ không diễn ra một cách nhanh chóng trong toàn ngành. Tuy nhiên, đối với các nhà đầu tư cá nhân am hiểu, đây chính là thời điểm để chủ động xem xét và điều chỉnh.

Điều này không có nghĩa là từ bỏ hoàn toàn cổ phiếu hay trái phiếu, mà là xây dựng một danh mục kiến tạo (all-weather portfolio) thực sự, có khả năng chống chịu tốt trước nhiều kịch bản kinh tế khác nhau, đặc biệt là kịch bản “stagflation” - vừa đình đạt tăng trưởng vừa lạm phát cao - vốn là môi trường khắc nghiệt nhất cho cả cổ phiếu lẫn trái phiếu.

Cơn bão thị trường đầu năm 2026 có thể chỉ là sự khởi đầu cho một giai đoạn biến động phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện sớm sự thay đổi trong mối tương quan giữa các lớp tài sản và hành động kịp thời để bổ sung những “lá chắn” thực sự hiệu quả như vàng và năng lượng vào danh mục, không còn là một lựa chọn mang tính cơ hội, mà dần trở thành một yêu cầu chiến lược thiết yếu để bảo toàn và phát triển vốn đầu tư trong dài hạn.