Iran yêu cầu gỡ trừng phạt dầu mỏ, ông Trump phản đối mạnh

【Hình 1: Sơ đồ lập trường giữa Mỹ và Iran】

Sau khi Iran chính thức thông qua Pakistan gửi phản hồi tới Mỹ về đề xuất chấm dứt xung đột, tiến trình đàm phán Mỹ - Iran nhanh chóng chuyển từ trạng thái lạc quan ngắn ngủi sang bế tắc sâu sắc. Tehran yêu cầu Washington dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ trong vòng 30 ngày, gỡ phong tỏa cảng biển và công nhận quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz. Đồng thời, Iran nhấn mạnh cần chấm dứt toàn bộ các mặt trận xung đột, bao gồm cả chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon, trước khi từng bước mở lại tuyến hàng hải chiến lược này. Vấn đề hạt nhân sẽ được đưa vào giai đoạn đàm phán tiếp theo kéo dài 30 ngày.

Tổng thống Donald Trump nhanh chóng phản ứng công khai khi gọi đề xuất này là “hoàn toàn không thể chấp nhận”, đồng thời cáo buộc Iran liên tục trì hoãn và “đùa giỡn” với Mỹ. Phát biểu cứng rắn này khiến triển vọng đạt được thỏa thuận ngừng bắn tiếp tục phủ bóng bất ổn.

Theo quan điểm của tôi, phản hồi lần này cho thấy khác biệt chiến lược cốt lõi giữa hai bên gần như không thể dung hòa. Iran đang cố gắng kiểm soát nhịp độ đàm phán bằng mô hình “ngừng chiến trước, nới lỏng trừng phạt sau, rồi mới bàn đến hạt nhân”, qua đó bảo vệ năng lực hạt nhân cũng như chủ quyền tại eo biển Hormuz. Trong khi đó, ông Trump tiếp tục kiên định với lập trường “ưu tiên hạt nhân”, yêu cầu Iran phải đưa ra cam kết rõ ràng trước khi Mỹ xem xét bất kỳ sự nới lỏng nào.

Áp lực từ phe cứng rắn trong nội bộ mỗi nước khiến cả Washington lẫn Tehran đều không muốn nhượng bộ quá sớm, đẩy tiến trình đàm phán vào giai đoạn “tiêu hao lẫn nhau” đầy rủi ro. Bên cạnh đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiếp tục khẳng định chiến dịch quân sự chưa kết thúc và nhấn mạnh cần “loại bỏ vật lý” lượng uranium làm giàu, qua đó tiếp tục thu hẹp không gian ngoại giao.

Thị trường tài chính đã phản ứng cực kỳ nhạy cảm trước các diễn biến mới. Giá dầu Brent có thời điểm tăng hơn 3%, chạm mốc 104,80 USD/thùng, trong khi dầu WTI cũng đồng loạt đi lên khi giới giao dịch nhanh chóng định giá lại rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Kevin Book, chuyên gia của ClearView Energy Partners, cho rằng lập trường cứng rắn của ông Trump đã chuyển hóa thành tâm lý tăng giá rõ rệt trên thị trường năng lượng. Nếu đàm phán tiếp tục đổ vỡ, giá dầu hoàn toàn có thể bước vào một đợt tăng mạnh mới.

Đánh giá chủ quan cho thấy dù Iran đã thể hiện một số dấu hiệu linh hoạt khi chấp nhận khung thời gian đàm phán 30 ngày, nhưng việc kiên quyết bảo vệ chủ quyền Hormuz và chương trình hạt nhân gần như đã đóng lại khả năng đạt được một “thỏa thuận toàn diện nhanh chóng” như kỳ vọng từ phía Mỹ.

Việc ông Trump công khai chỉ trích Tehran có thể giúp Washington gia tăng áp lực đàm phán, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ kích thích phe cứng rắn tại Iran, khiến dư địa thỏa hiệp ngày càng thu hẹp. Xác suất đạt được thỏa thuận hòa bình trước tuần tới hiện đã giảm mạnh, trong khi thị trường bắt đầu chuyển sang chế độ “định giá rủi ro”.

Ở góc độ chiến lược, cuộc đối đầu hiện đã vượt xa phạm vi song phương. Sự can dự ngày càng sâu của Israel cùng các lệnh trừng phạt mới từ Mỹ đang thử thách sức chịu đựng kinh tế và quân sự của Iran. Ngược lại, Tehran kỳ vọng tận dụng các tuyến thương mại thay thế cùng sự hỗ trợ từ bên ngoài như Nga để kéo dài thời gian.

Trong ngắn hạn, mọi diễn biến liên quan đến eo biển Hormuz hoặc bất kỳ va chạm quân sự nào tại khu vực đều có thể trở thành chất xúc tác trực tiếp cho giá dầu và lạm phát toàn cầu.

Tổng thể, sự xấu đi mới nhất trong đàm phán Mỹ - Iran tiếp tục cho thấy các “lằn ranh đỏ” chiến lược khó có thể được giải quyết chỉ bằng những nhượng bộ kỹ thuật. Lập trường cứng rắn của ông Trump cùng sự kiên quyết từ Tehran đang đẩy khu vực vào nguy cơ bước vào một cuộc đối đầu tiêu hao kéo dài hơn.

Đối với kinh tế toàn cầu, biến động mạnh của giá năng lượng hiện đã trở thành rủi ro thực tế. Chỉ khi hai bên có thể tìm ra giải pháp dung hòa giữa lợi ích chiến lược và thể diện chính trị, dưới sự trung gian của các nước như Pakistan, nguy cơ xung đột bùng phát toàn diện mới có thể được ngăn chặn. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, hy vọng đó vẫn còn khá mong manh, và thị trường cần chuẩn bị cho một giai đoạn biến động kéo dài.